ન્યુક્લિયર બળ અને તેની લાક્ષણિકતાઓનું વર્ણન કરો.

(N/A) ન્યુક્લિયસ એ પરમાણુનો કેન્દ્રિય ભાગ છે. તેમાં ધન વિદ્યુતભારિત પ્રોટોન અને વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ ન્યુટ્રોન હોય છે.
બે પ્રોટોન વચ્ચેનું કુલંબ અપાકર્ષી બળ તમામ અંતરો માટે કાર્યરત હોય છે,પછી તે નાનું હોય કે મોટું. તેમ છતાં,ન્યુક્લિયોન ન્યુક્લિયસના નાના વિસ્તારમાં મજબૂતીથી જકડાયેલા હોય છે.
આ દર્શાવે છે કે ન્યુક્લિયસમાં ન્યુક્લિયોન વચ્ચે અન્ય કોઈ આકર્ષી બળ પ્રવર્તતું હોવું જોઈએ,જે કુલંબ અપાકર્ષી બળની અસરને દૂર કરવા અને તેમને એકસાથે જકડી રાખવા માટે પૂરતું મજબૂત હોય.
ન્યુક્લિયસમાં બે પ્રોટોન,બે ન્યુટ્રોન અથવા પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન વચ્ચે લાગતા બળને ન્યુક્લિયર (અથવા પ્રબળ) બળ કહેવામાં આવે છે.
ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જાની અચળતાને આ બળના ટૂંકા ગાળાના સ્વભાવના સંદર્ભમાં સમજી શકાય છે.
$1930$ થી $1950$ વચ્ચે કરવામાં આવેલા પ્રયોગો પરથી મેળવેલી ન્યુક્લિયર બળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ન્યુક્લિયર બળ એ વિદ્યુતભારો વચ્ચે લાગતા કુલંબ બળ અથવા દળ વચ્ચે લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ કરતા ઘણું વધારે પ્રબળ હોય છે. આથી જ તે ન્યુક્લિયસમાં પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનને જકડી રાખે છે.
$(ii)$ બે ન્યુક્લિયોન વચ્ચેનું ન્યુક્લિયર બળ તેમનું અંતર થોડા ફેમટોમીટર $(fm)$ થી વધતા ઝડપથી શૂન્ય થઈ જાય છે. આ મધ્યમ કે મોટા કદના ન્યુક્લિયસમાં બળોના સંતૃપ્તિ તરફ દોરી જાય છે,જે ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જાની અચળતાનું કારણ છે.
$(iii)$ $r_0$ કરતા વધુ અંતર માટે બળ આકર્ષી છે અને $r_0$ કરતા ઓછા અંતર માટે બળ તીવ્ર અપાકર્ષી છે,જ્યાં $r_0$ આશરે $0.8 \ fm$ છે.